บทความที่ 209 : วัสดุเลนส์ 2569: index สูง, Abbe number และเรื่องความยั่งยืน

tbfc1000

11 ต.ค.

ยาว 3 นาที

สรุปสั้น: ค่า index ยิ่งสูง เลนส์ยิ่งบาง แต่แลกกับ Abbe number ที่ต่ำลง (เห็นขอบรุ้งได้ง่ายขึ้นเมื่อมองผ่านขอบเลนส์) และวัสดุ index สูงบางตัวทนร้อนได้น้อยกว่า ค่าสายตาเยอะไม่ได้แปลว่าต้องเลือก 1.74 เสมอไป หลายกรณี 1.60 หรือ 1.67 คือจุดสมดุลที่ดีกว่า ส่วนเลนส์รีไซเคิลยังอยู่ในขั้นเริ่มนำไปใช้ ยังไม่แพร่หลาย

“เอาบางที่สุดเลยครับ”

ประโยคนี้เป็นหนึ่งในประโยคที่ได้ยินบ่อยที่สุดในร้านแว่น โดยเฉพาะจากคนสายตาสั้นเยอะที่เคยมีประสบการณ์ขอบเลนส์หนาเหมือนก้นขวด

และมันก็สมเหตุสมผล ใครจะอยากได้เลนส์หนา

แต่สิ่งที่ร้านไม่ค่อยบอกคือ “บางที่สุด” ไม่ได้แปลว่า “ดีที่สุด” สำหรับทุกคน เพราะวัสดุแต่ละตัวมีข้อแลกที่มองไม่เห็นตอนเลือก แต่รู้สึกได้ตอนใส่

ทำไมเรื่องนี้ถึงสำคัญกับคุณ

ราคาเลนส์ขึ้นตาม index อย่างชัดเจน การเลือก 1.74 แทน 1.67 อาจทำให้ราคาต่างกันพอสมควร

ถ้าคุณรู้ว่าแต่ละวัสดุแลกกับอะไร คุณจะเลือกได้ว่าควรจ่ายเพิ่มหรือไม่ และบางครั้งจะพบว่าตัวที่ถูกกว่าเหมาะกับคุณมากกว่า

Index คืออะไร และทำไมมันทำให้เลนส์บาง

Index (ดัชนีหักเหแสง) บอกว่าวัสดุหักเหแสงได้แรงแค่ไหน

ลองนึกถึงรถที่วิ่งจากถนนลาดยางลงไปบนทราย ล้อข้างที่ลงทรายก่อนจะช้าลง รถจึงเลี้ยวเบน แสงก็เหมือนกัน เมื่อเข้าไปในวัสดุที่แสงเดินทางช้าลงมาก ๆ แสงจะเบนมาก

วัสดุที่หักเหแรงกว่า ไม่ต้องโค้งมากก็เบนแสงได้เท่ากัน ผิวโค้งน้อยลง = เลนส์บางลง

บางลงประมาณเท่าไหร่

แบบประมาณคร่าว ๆ (ไม่รวมผลของดีไซน์ผิวเลนส์) ความโค้งที่ต้องใช้แปรผกผันกับ (index − 1)

วัสดุ	index	ความโค้งที่ต้องใช้ เทียบกับ 1.50
CR-39 (พลาสติกมาตรฐาน)	1.50	100%
Trivex	1.53	ราว 94%
โพลีคาร์บอเนต	1.59	ราว 85%
MR-8 และวัสดุ 1.60	1.60	ราว 83%
MR-7 / MR-10	1.67	ราว 75%
MR-174	1.74	ราว 68%
Tokai 1.76	1.76	ราว 66%

สังเกตว่า จาก 1.50 ไป 1.60 ลดได้เยอะ แต่จาก 1.67 ไป 1.74 ลดเพิ่มอีกไม่มาก ผลต่างจะรู้สึกได้ชัดเมื่อค่าสายตาสูงหรือกรอบใหญ่

ตัวเลขนี้เป็นการประมาณเชิงหลักการ ความหนาจริงขึ้นกับค่าสายตา ขนาดกรอบ ตำแหน่งตา และดีไซน์ผิวเลนส์ (เช่น aspheric) ร้านควรคำนวณความหนาจริงให้ดูได้

Abbe number — ตัวเลขที่ร้านไม่ค่อยพูดถึง

มันคืออะไร

แสงขาวประกอบด้วยหลายสี และแต่ละสีหักเหในวัสดุไม่เท่ากัน วัสดุบางตัวแยกสีมาก บางตัวแยกสีน้อย

Abbe number คือตัวเลขที่บอกเรื่องนี้ ยิ่งสูง ยิ่งแยกสีน้อย ภาพยิ่งสะอาด

ปริซึมที่แยกแสงเป็นสีรุ้งก็คือตัวอย่างของวัสดุที่แยกสี และ ทุกเลนส์สายตาทำตัวเป็นปริซึมเล็ก ๆ เมื่อมองผ่านบริเวณที่ห่างจากศูนย์กลาง

เจอในชีวิตจริงยังไง

คนที่ใส่เลนส์ Abbe ต่ำแล้วค่าสายตาสูง บางคนจะเห็น ขอบรุ้งจาง ๆ รอบตัวอักษรหรือขอบวัตถุที่มีคอนทราสต์สูง เวลามองผ่านขอบเลนส์ เช่น ตัวหนังสือสีดำบนป้ายขาว หรือไฟหน้ารถตอนกลางคืน

บางคนไม่รู้ว่ามันคืออะไร รู้แค่ว่า “มองตรงกลางชัด แต่ขยับตาไปด้านข้างแล้วไม่คม”

ตัวเลขจริง

วัสดุ	index	Abbe number (โดยประมาณ)
CR-39	1.50	ราว 58
Trivex	1.53	ราว 43–45
โพลีคาร์บอเนต	1.59	ราว 30
MR-8	1.60	41
MR-7 / MR-10	1.67	31
MR-174	1.74	32

ค่าของ MR series อ้างอิงจากข้อมูลของ Mitsui Chemicals (ค่า νe) ค่าวัสดุอื่นเป็นค่าที่ใช้กันทั่วไปในตำรา แต่ละผู้ผลิตอาจต่างกันเล็กน้อย

เรื่องที่หลายคนไม่รู้

ตารางนี้มีสองอย่างที่น่าสังเกต

1.60 มี Abbe 41 แต่ 1.67 และ 1.74 อยู่ที่ราว 31–32 แปลว่าการก้าวจาก 1.60 ไป 1.67 คือการแลกความใสของสีมากที่สุด ส่วนจาก 1.67 ไป 1.74 แทบไม่เสียเพิ่ม
โพลีคาร์บอเนตบางกว่า CR-39 แต่ Abbe ต่ำที่สุดในตาราง — เหนียว ทนแรงกระแทก แต่ไม่ใช่ตัวเลือกที่ดีด้านความใสของสีสำหรับค่าสายตาสูง

ต้องคิดมากแค่ไหน

ตำราทัศนมาตรใช้หลักคิดว่า การแยกสีที่คนเริ่มรับรู้ได้อยู่ราว 0.1 ปริซึมไดออปเตอร์ ขนาดของการแยกสีขึ้นกับ ค่าสายตา × ระยะที่มองห่างจากศูนย์กลาง ÷ Abbe number

ตัวอย่าง: สายตาสั้น −6.00 มองผ่านจุดที่ห่างจากศูนย์กลาง 1 ซม.

ผ่านเลนส์ Abbe 58: ราว 0.10
ผ่านเลนส์ Abbe 41: ราว 0.15
ผ่านเลนส์ Abbe 32: ราว 0.19

พูดง่าย ๆ: ค่าสายตาน้อยไม่ต้องกังวล ค่าสายตาสูงและชอบกลอกตามองด้านข้างมาก ควรคิดเรื่องนี้ด้วย

นี่คือเหตุผลที่ คนค่าสายตาเยอะบางคน เลือก 1.60 แล้วพอใจมากกว่า 1.74 โดยเฉพาะถ้าเลือกกรอบขนาดพอดีที่ทำให้เลนส์ไม่หนาเกิน (อ่านเรื่องเลือกกรอบสำหรับค่าสายตาเยอะใน บทความที่ 1)

ความทนร้อน — อีกเรื่องที่เกี่ยวกับเมืองไทยโดยตรง

ข้อมูลของ Mitsui Chemicals ระบุ อุณหภูมิที่วัสดุเริ่มเสียรูปเมื่อได้รับความร้อน (heat distortion temperature) ของวัสดุแต่ละตัวไว้ต่างกันมาก

วัสดุ	index	อุณหภูมิเสียรูปจากความร้อน
MR-8	1.60	118°C
MR-10	1.67	100°C
MR-7	1.67	85°C
MR-174	1.74	78°C

ตัวเลขเหล่านี้ไม่ได้แปลว่าเลนส์จะละลายในรถ แต่บอกว่า วัสดุ index สูงบางตัวไวต่อความร้อนมากกว่า และความร้อนคือตัวกระตุ้นหลักที่ทำให้ชั้นเคลือบราน เพราะเนื้อเลนส์กับชั้นเคลือบขยายตัวไม่เท่ากัน

รถที่จอดกลางแดดบ่ายสองโมงในกรุงเทพฯ ภายในห้องโดยสารร้อนได้มาก โดยเฉพาะบนคอนโซลหน้า ถ้าใช้เลนส์ index สูง ยิ่งไม่ควรทิ้งแว่นไว้ในรถ (ดู บทความที่ 22: เลนส์แว่นเป็นรอย ทำไงดี? และ บทความที่ 102: ดูแลแว่นหลังลุยฝน)

ใครเป็นเจ้าของวัสดุที่เราใช้กันจริง

นี่คือเรื่องที่ทำให้หลายคนแปลกใจ: เลนส์ index สูงของหลายแบรนด์ ใช้วัสดุจากผู้ผลิตรายเดียวกัน

Mitsui Chemicals จากญี่ปุ่นเป็นเจ้าของวัสดุตระกูล MR (MR-8, MR-7, MR-10, MR-174) ซึ่งเป็นมอนอเมอร์ index สูงที่ใช้กันแพร่หลายทั่วโลก

แปลว่า เลนส์ 1.67 สองยี่ห้ออาจเริ่มจากวัตถุดิบเดียวกัน ความต่างอยู่ที่ ดีไซน์เลนส์ คุณภาพการขึ้นรูป และชั้นเคลือบ (อ่านภาพรวมโครงสร้างอุตสาหกรรมใน “ใครเป็นเจ้าของใครในวงการเลนส์”)

เวลาร้านบอกว่า “1.67 ของยี่ห้อนี้ดีกว่า” ให้ถามต่อว่า “ดีกว่าที่ดีไซน์หรือการเคลือบ” เพราะ “วัสดุ” อาจเหมือนกัน

ในเดือน ม.ค. 2568 Mitsui Chemicals ยังประกาศขยายกำลังผลิตวัสดุ index สูง ซึ่งสะท้อนว่าความต้องการเลนส์บางยังเติบโต

ส่วน Tokai ผลิตวัสดุ 1.76 ของตัวเอง ซึ่งผู้ผลิตระบุว่าเป็น index สูงสุดในบรรดาเลนส์พลาสติก (ดู “แบรนด์รอง Shamir, Seiko, Tokai, Kodak”)

เลนส์รีไซเคิลและเลนส์จากวัตถุดิบชีวภาพ: สถานะจริง

รีไซเคิล

อุตสาหกรรมเลนส์สร้างเศษวัสดุเยอะมาก เพราะเลนส์ถูกขัดและตัดจากชิ้นที่ใหญ่กว่าที่ใช้จริง

เมื่อ ก.ย. 2567 Mitsui Chemicals ประกาศพัฒนา การรีไซเคิลเชิงเคมีของเศษเลนส์ MR ให้กลับมาเป็นวัสดุเลนส์ใหม่ที่คุณภาพเทียบเท่าของใหม่ ภายใต้แบรนด์ RePLAYER

สถานะ: อยู่ในขั้นเริ่มนำไปใช้ ยังไม่ใช่สินค้าเชิงพาณิชย์ที่แพร่หลาย

วัตถุดิบชีวภาพ

Mitsui มีวัสดุ MR-160DG (ตระกูล Do Green) ซึ่งเป็นวัสดุ index 1.60 ที่ใช้วัตถุดิบจากพืชบางส่วน วางขายตั้งแต่ เม.ย. 2565 (Abbe 39, อุณหภูมิเสียรูป 86°C)

แต่ ยังไม่พบวัสดุชีวภาพระดับ 1.67 หรือ 1.74 ในช่วงปี 2566–2569

ระวัง: บทความ “เลนส์รักษ์โลก 2569” ที่ลอยอยู่บนอินเทอร์เน็ตจำนวนมากเป็นคอนเทนต์ SEO ไม่ได้มาจากประกาศของผู้ผลิต ถ้าร้านบอกว่าเลนส์ “รักษ์โลก” ให้ถามว่าใช้วัสดุอะไร และมีเอกสารรับรองอะไร

ตารางเลือก index ตามค่าสายตาและทรงกรอบ

ตารางนี้เป็นแนวทางเริ่มต้น ไม่ใช่กฎตายตัว

ค่าสายตา (ค่าที่มากที่สุดในทุกแนว)	index ที่มักเหมาะ	หมายเหตุ
ถึง ±2.00	1.50 – 1.60	บางลงไม่มาก จ่ายเพิ่มเพื่อ index สูงมักไม่คุ้ม
±2.25 ถึง ±4.00	1.60	จุดสมดุลที่ดีมาก ทั้งความบาง Abbe และความทนร้อน
±4.25 ถึง ±6.00	1.60 – 1.67	ถ้ากรอบเล็กถึงกลาง 1.60 มักพอ ถ้ากรอบใหญ่พิจารณา 1.67
±6.25 ถึง ±8.00	1.67 – 1.74	เลือกกรอบขนาดพอดีช่วยได้มากกว่าการขึ้น index
เกิน ±8.00	1.74 – 1.76	ความบางเริ่มมีผลชัด ควรเลือกกรอบเล็กและทรงกลมร่วมด้วย

ปรับตามกรอบ

กรอบเจาะหรือไร้กรอบ (rimless) — ต้องการวัสดุที่เหนียว ไม่แตกรอบรูเจาะ มักแนะนำ Trivex หรือโพลีคาร์บอเนต (ดู บทความที่ 62: แว่นไร้กรอบ)
กรอบเด็กหรือแว่นกีฬา — เน้นความทนแรงกระแทก Trivex หรือโพลีคาร์บอเนต
กรอบใหญ่มาก — เลนส์ส่วนที่ห่างศูนย์กลางมากจะหนาและแยกสีมาก การเลือกกรอบเล็กลงช่วยได้ทั้งสองเรื่อง
สายตาเอียงมาก — ใช้ค่าที่มากที่สุดในทุกแนวเป็นตัวตัดสิน ไม่ใช่แค่ค่า SPH

เอาไปใช้ยังไง: คำถามที่ควรถามร้าน

ถ้าใช้ index นี้กับกรอบนี้ ขอบเลนส์หนาประมาณกี่มิลลิเมตร เทียบกับ index ที่ต่ำกว่าขั้นหนึ่ง
วัสดุนี้คืออะไร (เช่น MR-8, MR-174) และ Abbe number เท่าไหร่
ถ้าค่าสายตาเราอยู่ระหว่างช่วง ร้านแนะนำตัวไหน เพราะอะไร
ถ้าเป็นกรอบเจาะ วัสดุนี้เหมาะไหม

สรุปให้

index สูง = เลนส์บาง แต่ จาก 1.67 ไป 1.74 บางลงเพิ่มไม่มาก และ Abbe number ต่ำใกล้กัน
1.60 (MR-8) มี Abbe 41 และทนร้อนดี เป็นจุดสมดุลที่ดีสำหรับหลายคน
วัสดุ index สูงบางตัวทนร้อนน้อยกว่า อย่าทิ้งแว่นไว้ในรถที่จอดตากแดด
หลายแบรนด์ใช้วัสดุ MR ของ Mitsui Chemicals เหมือนกัน ความต่างอยู่ที่ดีไซน์และการเคลือบ
เลนส์รีไซเคิล (RePLAYER) ยังอยู่ในขั้นเริ่มต้น และยังไม่มีวัสดุชีวภาพระดับ 1.67–1.74

แหล่งอ้างอิง

Mitsui Chemicals — MR brand product lineup (index, Abbe, heat distortion temperature): https://jp.mitsuichemicals.com/en/special/mr/lineup/
Mitsui Chemicals (ม.ค. 2568) — ประกาศขยายกำลังผลิตวัสดุ index สูง: https://jp.mitsuichemicals.com/en/release/2025/2025_0115/index.htm
20/20 Magazine — MR Material: Premium, Clear, Strong, Thin: https://www.2020mag.com/ce/mr-material-premium-clear-strong
Tokai Optical — 1.76 material: https://www.tokaiopt.com/en/176sozai/

หมายเหตุสำหรับทีมก่อนเผยแพร่: ควรเพิ่มลิงก์ประกาศ RePLAYER ของ Mitsui Chemicals (ก.ย. 2567)